Zagadki dla tych, którym zwykłe łamigłówki nie wystarczają: rycerze i łotry, ważenie monet, przeprawy przez most, ciągi i zagadki o wieku. Odpowiedź i pełne wyjaśnienie są ukryte – odkryj je dopiero, gdy naprawdę się poddasz.
Rycerze i łotry
Na wyspie mieszkają rycerze, którzy zawsze mówią prawdę, i łotry, którzy zawsze kłamią. Spotykasz trzech mieszkańców. A mówi: „B jest łotrem”. B mówi: „Dokładnie jeden z nas trzech jest rycerzem”. C mówi: „A i ja jesteśmy różnego rodzaju”. Kim jest każdy z nich?
Pokaż odpowiedź
A – łotr, B – rycerz, C – łotr.
Gdyby A był rycerzem, B byłby łotrem, więc zdanie B byłoby fałszywe – a wtedy rycerzy byłoby 0 albo co najmniej 2. Jedynym rycerzem jest A, więc musiałoby ich być dwóch, czyli C jest rycerzem. Ale C mówi, że A i C są różni – sprzeczność. Zatem A jest łotrem, a B rycerzem. Prawdziwe zdanie B oznacza, że B jest jedynym rycerzem, więc C jest łotrem – i rzeczywiście jego zdanie („A i ja jesteśmy różni”) jest fałszywe, bo obaj są łotrami.
Rycerze i łotry
Czterech mieszkańców tej samej wyspy. A: „B i D są różnego rodzaju”. B: „Łotrów jest wśród nas czterech więcej niż rycerzy”. C: „A jest rycerzem albo D jest łotrem” (co najmniej jedno z tych). D: „C i ja jesteśmy tego samego rodzaju”. Kto jest rycerzem?
Pokaż odpowiedź
Rycerzami są A, C i D, a B jest łotrem.
Załóżmy, że D jest łotrem. Wtedy jego zdanie jest fałszywe, więc C jest rycerzem (C i D są różni). Jeśli A jest rycerzem, to B jest innego rodzaju niż D, czyli rycerzem – ale łotr byłby tylko jeden, więc zdanie B byłoby fałszywe. Jeśli A jest łotrem, to B jest tego samego rodzaju co D, czyli łotrem – ale wtedy łotrów jest trzech i B powiedziałby prawdę. Obie możliwości prowadzą do sprzeczności, więc D jest rycerzem, a jego prawdziwe zdanie daje: C też jest rycerzem. Prawdziwe zdanie C (D nie jest łotrem) oznacza, że A jest rycerzem. Prawdziwe zdanie A: B jest innego rodzaju niż D, czyli łotrem. Sprawdzenie: łotr jest jeden, rycerzy trzech – B rzeczywiście kłamie.
Rycerze i łotry
Sześciu mieszkańców wyspy stoi w rzędzie. Pierwszy mówi: „Wśród nas jest co najmniej jeden łotr”. Drugi: „…co najmniej dwóch łotrów”. Trzeci: „…co najmniej trzech”, i tak dalej – szósty mówi: „Wszyscy sześciu jesteśmy łotrami”. Ilu jest rycerzy i którzy to są?
Pokaż odpowiedź
Rycerzami są trzej pierwsi, a łotrami trzej ostatni.
Jeśli łotrów jest k, to prawdziwe są dokładnie zdania osób 1…k, czyli rycerzami są osoby 1…k, a łotrami osoby k+1…6. Łotrów jest więc 6−k. Z równania k = 6 − k dostajemy k = 3.
Kłamiące ptaki
Sowa kłamie w poniedziałki, wtorki i środy, a w pozostałe dni mówi prawdę. Kruk kłamie w czwartki, piątki i soboty, a w pozostałe dni mówi prawdę. Pewnego dnia Sowa powiedziała: „Jutro będę kłamać”, a Kruk dodał: „Pojutrze będę kłamać”. Jaki to był dzień tygodnia?
Pokaż odpowiedź
Środa.
Każdy mówi prawdę w swoje dni prawdy i kłamie w dni kłamstwa. Zdanie Sowy „jutro będę kłamać” jest prawdziwe w niedzielę, poniedziałek i wtorek. Pasuje więc w niedzielę (Sowa mówi prawdę i zdanie jest prawdziwe) oraz w środę (Sowa kłamie, a zdanie jest fałszywe, bo w czwartek mówi prawdę). Zdanie Kruka „pojutrze będę kłamać” jest prawdziwe we wtorek, środę i czwartek. Pasuje we wtorek i środę (dni prawdy, zdanie prawdziwe) oraz w piątek i sobotę (dni kłamstwa, zdanie fałszywe). Jedyny wspólny dzień to środa.
Fałszywe monety
Masz 7 worków z monetami. Prawdziwa moneta waży 10 g. W dokładnie dwóch workach wszystkie monety są fałszywe i ważą po 11 g. Masz wagę elektroniczną i możesz użyć jej tylko raz. Jak wskazać oba fałszywe worki?
Pokaż odpowiedź
Z kolejnych worków bierzemy 1, 2, 4, 8, 16, 32 i 64 monety i ważymy je razem (127 monet).
Prawdziwe monety ważyłyby razem 1270 g. Nadwyżka w gramach równa się sumie liczb monet wziętych z dwóch fałszywych worków. Ponieważ są to różne potęgi dwójki, każda suma dwóch z nich jest inna (to zapis liczby w systemie dwójkowym z dwiema jedynkami) – nadwyżka jednoznacznie wskazuje oba worki. Np. nadwyżka 36 g = 4 + 32, czyli worki 3 i 6.
Odważniki
Masz wagę szalkową. Odważniki możesz kłaść na obu szalkach – także obok ważonego przedmiotu. Jaki jest najmniejszy zestaw odważników, którym zważysz każdą masę od 1 do 121 g (w pełnych gramach)?
Pokaż odpowiedź
Pięć odważników: 1, 3, 9, 27 i 81 g.
Każdy odważnik może leżeć na lewej szalce, na prawej albo wcale – to trzy możliwości. Przy czterech odważnikach jest 3⁴ = 81 układów, z czego dodatnich mas co najwyżej 40, więc cztery to za mało. Pięć odważników daje (3⁵ − 1) / 2 = 121 różnych dodatnich mas, a potęgi trójki osiągają je wszystkie (zapis w systemie trójkowym z cyframi −1, 0, 1).
Nocny most
Pięć osób musi w nocy przejść przez chwiejny most. Most utrzyma najwyżej dwie osoby naraz, a mają jedną latarkę, bez której nie można iść (trzeba ją odnosić). Pojedynczo przechodzą w 1, 3, 6, 8 i 12 minut; para idzie w tempie wolniejszej osoby. Ile minut zajmie najszybsza przeprawa?
Pokaż odpowiedź
29 minut.
Najlepiej: 1 i 3 przechodzą (3), 1 wraca (1), 8 i 12 przechodzą (12), 3 wraca (3), 1 i 3 przechodzą (3), 1 wraca (1), 1 i 6 przechodzą (6). Razem 3+1+12+3+3+1+6 = 29. Najwolniejsza para idzie razem, a latarkę odnoszą najszybsi. Przeszukanie wszystkich możliwości potwierdza, że szybciej się nie da.
Przeprawa przez rzekę
Troje dorosłych i dwoje dzieci chce przepłynąć rzekę łódką. Łódka zabiera naraz albo jednego dorosłego, albo jedno lub dwoje dzieci. Wszyscy umieją wiosłować. Ile przepraw (w jedną stronę) potrzeba co najmniej, żeby wszyscy znaleźli się na drugim brzegu?
Pokaż odpowiedź
13 przepraw.
Każdy dorosły „kosztuje” 4 przeprawy: dwoje dzieci płynie, jedno wraca, płynie dorosły, wraca drugie dziecko. Po trzech dorosłych (12 przepraw) dzieci są znów razem na pierwszym brzegu i przepływają w 13. przeprawie. Przeszukanie wszystkich stanów potwierdza, że mniej się nie da.
Ciąg liczb
Jaka liczba powinna być następna: 1, 2, 6, 15, 31, 56, …?
Pokaż odpowiedź
92.
Różnice między kolejnymi liczbami to 1, 4, 9, 16, 25 – kolejne kwadraty. Następna różnica to 36, więc 56 + 36 = 92.
Ciąg liter
Jaka litera jest następna: J, D, T, C, P, S, …?
Pokaż odpowiedź
S.
To pierwsze litery liczebników: jeden, dwa, trzy, cztery, pięć, sześć. Następne jest siedem.
Ciąg liter
Dokończ ciąg: S, L, M, K, M, C, L, S, W, P, L, …
Pokaż odpowiedź
G.
To pierwsze litery polskich nazw miesięcy: styczeń, luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad – i grudzień.
Kalendarz
Pewien rok zaczął się w piątek i skończył w piątek. Jakim dniem tygodnia był 1 marca tego roku?
Pokaż odpowiedź
Poniedziałkiem.
Skoro 1 stycznia i 31 grudnia wypadają w ten sam dzień, rok ma 365 dni (364 to pełne tygodnie) – nie jest przestępny. Od 1 stycznia do 1 marca mija 31 + 28 = 59 dni, a 59 = 8·7 + 3. Piątek + 3 dni = poniedziałek.
Reszty z dzielenia
Jaka jest najmniejsza dodatnia liczba, która przy dzieleniu przez 2, 3, 4, 5 i 6 daje resztę 1, a przez 7 dzieli się bez reszty?
Pokaż odpowiedź
301.
Liczba minus 1 musi być wielokrotnością NWW(2,3,4,5,6) = 60, więc szukamy liczby postaci 60k + 1 podzielnej przez 7. Ponieważ 60 daje resztę 4 przy dzieleniu przez 7, potrzebne jest 4k + 1 podzielne przez 7 – najmniejsze k to 5. 60·5 + 1 = 301 = 7·43.
Suma cyfr
Ile jest liczb czterocyfrowych, których cyfry sumują się do 5?
Pokaż odpowiedź
35.
Pierwsza cyfra to co najmniej 1. Odejmijmy od niej 1 – zostaje rozdzielić 4 „jedynki” na 4 cyfry, co daje C(7,3) = 35 sposobów (metoda „gwiazdek i kresek”). Żadna cyfra nie przekroczy 9, więc nie trzeba niczego odejmować.
Ślimak w studni
Ślimak jest na dnie studni głębokiej na 17 m. W dzień wspina się o 4 m, a w nocy zsuwa o 2 m. Którego dnia wydostanie się ze studni?
Pokaż odpowiedź
Ósmego dnia.
Po każdej pełnej dobie ślimak jest o 2 m wyżej. Po 7 dobach jest na 14 m, a ósmego dnia wspina się o 4 m – do 18 m, czyli wychodzi, zanim nadejdzie noc. Pułapka: odpowiedź „po 8,5 doby” albo „15. dnia” pomija to, że w ostatni dzień ślimak już się nie zsuwa.
Szafki w szatni
W szatni jest 60 zamkniętych szafek. Pierwszy uczeń otwiera wszystkie. Drugi zmienia stan (otwiera zamknięte, zamyka otwarte) co drugiej szafki, trzeci co trzeciej, i tak dalej aż do sześćdziesiątego ucznia. Ile szafek jest na końcu otwartych?
Pokaż odpowiedź
7 szafek: 1, 4, 9, 16, 25, 36 i 49.
Szafkę nr n przestawia każdy uczeń, którego numer jest dzielnikiem n. Szafka zostaje otwarta, jeśli dzielników jest nieparzyście wiele – a tak jest tylko dla kwadratów liczb (dzielniki łączą się w pary d i n/d, poza pierwiastkiem). Kwadratów nie większych niż 60 jest siedem.
Wiek trzech córek
Rachmistrz pyta panią domu o wiek jej trzech córek. „Iloczyn ich lat to 288, a suma równa się numerowi tego domu” – odpowiada. Rachmistrz patrzy na numer i mówi: „To mi nie wystarcza”. „Najstarsza córka ma na imię Hania” – dodaje kobieta. „Teraz wiem!” Ile lat mają córki?
Pokaż odpowiedź
4, 4 i 18 lat.
Rozkładów 288 na trzy czynniki jest wiele, ale tylko dwie sumy powtarzają się: 42 (1·9·32 i 2·4·36) oraz 26 (2·12·12 i 4·4·18). Rachmistrz zna numer domu i wciąż nie wie – więc suma to 42 albo 26. Informacja o jednej najstarszej córce rozstrzyga tylko przy sumie 26: wyklucza bliźniaczki 12 i 12. Przy sumie 42 oba rozkłady mają jedną najstarszą córkę, więc rachmistrz nadal by nie wiedział. Zatem córki mają 4, 4 i 18 lat.
Źle opisane pudełka
Są trzy pudełka z napisami „jabłka”, „gruszki” i „jabłka i gruszki”. Wiadomo, że każdy napis jest błędny. Możesz wyjąć bez patrzenia jeden owoc z jednego pudełka. Z którego pudełka wyjąć owoc, by poprawnie opisać wszystkie trzy?
Pokaż odpowiedź
Z pudełka z napisem „jabłka i gruszki”.
To pudełko na pewno nie jest mieszane, więc wylosowany owoc mówi, co w nim jest – np. jabłko oznacza same jabłka. Pudełko „gruszki” nie może wtedy zawierać gruszek ani jabłek (jabłka już są), więc jest mieszane, a pudełko „jabłka” zawiera gruszki. Analogicznie, gdy wylosujesz gruszkę.
Kto zjadł sernik?
Z lodówki zniknął sernik. Wiadomo, że zjadła go jedna osoba i że tylko jedno z czterech zdań jest prawdziwe. Ala: „To Tomek”. Tomek: „To Ewa”. Ewa: „Tomek kłamie”. Bartek: „To nie ja”. Kto zjadł sernik?
Pokaż odpowiedź
Bartek.
Zdania Tomka i Ewy są dokładnie przeciwne, więc jedno z nich jest prawdziwe – to jedyna prawda. Zdania Ali i Bartka są zatem fałszywe. Fałszywe zdanie Bartka („to nie ja”) oznacza, że to on zjadł sernik. Wtedy Tomek kłamie, a Ewa mówi prawdę – zgadza się, tylko jedno zdanie jest prawdziwe.
Zapisz, co wiesz na pewno, i rozpisz wszystkie przypadki – przy zagadkach o rycerzach i łotrach to tylko kilka kombinacji. Przy ważeniu myśl, ile informacji daje jedno ważenie (trzy wyniki: lewa cięższa, prawa cięższa, równowaga). Przy ciągach sprawdź różnice, ilorazy i cyfry liczb.
Łatwiejsze zagadki z odpowiedziami są w dziale zagadki logiczne dla dorosłych.
Wersja do druku na A4 – rozwiązania są na osobnych stronach na końcu pliku.